Zinyət Mirzəyeva: "Türk dünyası - Mərkəzi Asiyadan Anadoluya, Qafqazdan Sibir çöllərinə qədər geniş bir coğrafiyada təşəkkül tapmış zəngin mədəni irsin daşıyıcısıdır. Bu irsin formalaşmasında və nəsildən-nəsilə ötürülməsində Türk dünyası qadınlarının müstəsna rolu olmuşdur. Tarixən həm ocaq başında ailənin qoruyucusu, həm döyüş meydanında əsgər, həm də dövlət idarəçiliyində məsləhətçi olan Türk qadını, müasir dövrümüzdə də öz güclü kimliyini qoruyub saxlayır və dünya səhnəsində layiqli yer tutur.
Qədim Türk Cəmiyyətlərində Qadının Mövqeyi
Qədim türk cəmiyyətlərində qadınlar yüksək statusla xarakterizə olunurdular. Göytürk, Hun və digər qədim türk dövlətlərində "Xatun" titulu daşıyan hökmdar xanımları, dövlət işlərində söz sahibi olmuş, hətta xaqanla birlikdə fərmanlar imzalamışlar. Orxon abidələrində "İl tutmuş" (dövlət qurmuş) xaqanların yanında "İl tutmuş" xatunların adları da ehtiramla çəkilir.
Qədim türk inanclarında "Umay ana" kultu da qadının yüksək mövqeyini göstərən elementlərdən biridir. Umay, doğum və bərəkət ilahəsi olmaqla yanaşı, uşaqların və döyüşçülərin də hamisi hesab edilirdi.
Türk dastanlarında - Dədə Qorqud, Manas, Alpamış kimi epik əsərlərdə at minib ox atan, qılınc quşanan, döyüşdə ərlərinə çiyin-çiyinə dayanan qadın obrazları təsvir olunur. Banu Çiçək, Selcan xatun, Burla xatun kimi qəhrəman qadınlar türk dünyasının ideal qadın obrazını formalaşdırmışdır.
İslam Mədəniyyəti Çərçivəsində Türk Qadını
Türk xalqlarının İslamı qəbul etməsi ilə qadınların cəmiyyətdəki rolu transformasiyaya uğrasa da, tamamilə itməmişdir. Səlcuqlar, Osmanlılar, Qaraxanilər, Səfəvilər kimi türk dövlətlərində xanım sultanlar, şahbikələr, xanım şairlər və sənətkarlar öz dövrünün ictimai həyatında fəal rol oynamışlar.
Səlcuqlar dövründə Tərken xatun, Osmanlı İmperiyasında Hürrem Sultan, Kösem Sultan və Turhan Sultan kimi qadınlar dövlət siyasətinə və diplomatiyaya təsir göstərmişlər. Səfəvilər dövründə Məhin Banu və Pərixan xanım kimi şahzadə xanımlar saray ənənələrinin formalaşmasında mühüm rol oynamışlar.
Türk dünyasının qadınları, tarixin müxtəlif dövrlərində cəmiyyətin inkişafına və mədəniyyətin formalaşmasına mühüm töhfələr vermişdir. Keçmişdən bəri, bu qadınlar güc, müdriklik və liderlik xüsusiyyətləri ilə ön plana çıxmış, dövrlərin çətinliklərini aşaraq gələcək nəsillərə ilham qaynağı olmuşlar.
Orta əsrlərdə, Türk-Moğol imperatorluğunun yüksəlişi ilə qadınların gücü daha da ön plana çıxmışdır. Sarayda söz sahibi olan qadınlar, siyasi qərarlarda təsirli olmuş və dövlət işlərində iştirak etmişlər. Bu dövrdə qadınlar həm də elmi və sənət sahələrində fəaliyyət göstərmiş, mədəni irsin zənginləşməsinə töhfə vermişlər.
Müasir Dövrdə Qadınların Rolu
Türk dünyasında müasir dövrdə qadınların rolu əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qalmışdır. XX əsrdə baş verən siyasi, iqtisadi və sosial dəyişikliklər qadınların cəmiyyətdəki mövqeyini gücləndirmişdir. Təhsil, iş dünyası və siyasətdə daha çox təmsil olunan qadınlar, eyni zamanda bərabərlik uğrunda mübarizədə də fəal olmuşlar.
Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan və digər Türk dövlətlərində qadınlar, müxtəlif sahələrdə lider mövqelərdə yer almağa başlamışlar. Onlar, cəmiyyətin inkişafına istiqamət verərək, sosial ədalət və bərabərlik mövzusunda mühüm kampaniyalar təşkil etmişlər.
Gələcəyə Uzanan Perspektivlər
Türk dünyasının qadınları, gələcək nəsillərə ilham verən nümunələr təqdim edərək güclü və müdrik bir miras buraxmaqdadırlar. Qadınların təhsil səviyyəsinin artması və iş dünyasında daha çox iştirak etməsi, onların cəmiyyətdəki təsirini daha da artıracaqdır. Texnologiya və innovasiya sahələrində də qadınların daha aktiv rol alması, gələcəyin formalaşmasında mühüm olacaqdır.
Qadınların liderlik etdiyi layihələr və təşkilatlar, gələcəyə dair ümidləri artıraraq, Türk dünyasının inkişafında əsas rol oynayacaq. Bu, yalnız iqtisadi və sosial inkişaf üçün deyil, eyni zamanda mədəniyyətin zənginləşməsi və davamlılığı üçün də vacibdir.
Türk dünyasının qadınları, keçmişdən gələcəyə uzanan bir körpü olaraq, güc və müdriklikləri ilə tarixdə əbədi iz qoymuşlar. Onların mübarizəsi və uğurları, gələcək nəsillərə ilham verməyə davam edəcəkdir. Bu qadınlar, yalnız öz xalqlarının deyil, bütün dünyanın qadınlarına ilham qaynağıdırlar. Onların hekayələri, cəmiyyətin hər sahəsində daha çox qadının liderlik etməsi üçün motivasiya yaratmaqdadır."